ضرورت تجديد نظر در روش متداول برآورد بار معلق رودخانه ها

عرب خدري، م. ، ش. حكيم خاني و ع. ولي خوجيني. ضرورت تجديد نظر در روشهاي متداول رسوبدهي. مجموعه مقالات پنجمين سمينار مهندسي رودخانه ـ اهواز 1377. انتشارات دانشگاه شهيد چمران اهواز. 438-429، 1377.

 

چكيده

بخش عمده رسوب حمل شده بوسيله اكثر رودخانه ها را بار معلق تشكيل مي دهد. براي تعيين مقدار ذرات معلق معمولا غلظت يا گل آلودگي جريان را در زمانهاي مختلف در طول سال و طبق برنامه اي مشخص در محل ايستگاههاي رسوب سنجي اندازه گيري مي كنند. داده هاي غلظت و دبي متناظر با آن مبناي تعيين رابطه  منحني سنجه رسوب قرار مي گيرد. در روش متداول محاسبه رسوبدهي، از تلفيق اين منحني و منحني تداوم جريان، بارمعلق رودخانه در طول دوره آماري برآورد مي گردد. با ابداع فنون جديد نمونه برداري و اندازه گيري غلظت جريان بصورت مداوم از حدود 20 سال پيش امكان تعيين دقيق تر رسوبدهي معلق رودخانه ها فراهم آمد و مشخص شد كه روش متداول، رسوبدهي را كمتر از مقدار واقعي برآورد مي كند. تخمين كم بار معلق و در نتيجه بار كف رودخانه ها كه معمولا بصورت درصدي از آن در نظر گرفته مي شود سبب طراحي نادرست بسياري از تأسيسات مي گردد كه از جمله مهمترين آنها مي توان پيش بيني نادرست عمر مفيد مخازن و سود و زيان مرتبط با آن را ذكر كرد. با توجه به اين امر، پژوهشگران ضرايب اصلاحي و روشهايي براي بهبود برآوردرسوبدهي معلق پيشنهاد كرده اند تا بتوانند بار معلق را با دقت و صحت بيشتري برآورد كنند.

بمنظور ارزيابي صحت و دقت اين روشها در برآورد رسوبدهي، 8 ايستگاه اندازه گيري جريان و رسوب روي رودخانه هاي حوزه درياچه اروميه با مساحت 39.7 تا 7545.6 كيلومترمربع انتخاب و بار معلق آنها با چند روش مختلف محاسبه شد. اين روشها از نظر شيوه استفاده از آمار جريان يا نوع منحني سنجه رسوب با يكديگر متفاوت هستند. نتايج بدست آمده اختلاف زيادي را بين روش متداول و روشهاي ديگر نشان داد. نهايتا با توجه به محاسبات انجام شده، روش تلفيق آمار روزانه و منحني سنجه رسوب به طريق همبستگي حد وسط دسته ها به عنوان مناسبترين روش براي برآورد رسوبدهي انتخاب گرديد.

اثر بكارگيري آبنمود سيلاب ها در دقت برآورد بار معلق

عرب خدري، م. و ح.ر. عبداللهي. اثر بكار گيري آبنمود سيلابها در دقت برآورد بار معلق،  مجموعه مقالات همايش ملي مديريت اراضي، فرسايش خاك و توسعه پايدار. اراك. ص218-205. 1381. 

 

چكيده

مقدار بار رسوبي معلق كه توسط جريان رودخانه ها حمل مي شود، در روزهاي مختلف سال، و حتي در زمانهاي كوتاهتر ثابت نمي باشد. تحقيقات انجام شده نشان مي دهند كه مقدار اين تغييرات در زمان هايي كه جريان رودخانه حالت عادي دارد، ناچيز است. ولي در مواقعي كه جريان رودخانه حالت طغياني دارد، بار رسوبي نسبت به بده رودخانه، بطور ناگهاني افزايش يافته و در نتيجه مقدار بار رسوبي حمل شده توسط جريان تا چندين برابر حالت  عادي  آن مي شود. از  آنجا  كه  عمده رسوبات  در دوره هاي سيلابي  انتقال مي يابد ضرورت دارد كه به اين مساله توجه دقيق تري مبذول شود. در صورت تعدد  نمونه برداري از يك جريان سيلابي، امكان محاسبه دقيقتر ميزان رسوب حمل شده وجود دارد. در غير اين صورت بايد به آمار و اطلاعات موجود از جريان مشتمل بر دبي متوسط روزانه، منحني سنجه رسوب، و آبنمود سيل اتكا كرد.

در اين تحقيق اين مساله مورد توجه قرار گرفته و با فرض  شكل مثلثي متقارن براي آبنمود سيلاب ، اثر ميزان تغييرات جريان در طول يك شبانه روز، اثر بزرگي جريان، اثر زمان پايه آبنمود سيلاب، اثر افزايش تغييرات جريان با ثابت ماندن دبي متوسط روزانه، اثر عدم انطباق شروع سيل با شروع روز و اثر نماي معادله منحني سنجه رسوب  بر تغيير در مقدار بار رسوبي برآوردي نسبت به روش متداول بصورت جداگانه بررسي و مقايسه شده است. نتيجه كلي اين تحقيق نشان مي دهد كه استفاده از آبنمود سيلاب ها، بخصوص در رودخانه هايي كه شدت تغييرات جريان در آنها زياد است، مي تواند تا حدود 3 برابر، مقدار بار رسوبي برآورد شده را افزايش دهد

تعيين نسبت بار كف به معلق از طريق رسوب سنجي مخزن و دانه بندي رسوبات

عرب خدري، م. تعيين نسبت بار كف به معلق از طريق رسوب سنجي مخزن و دانه بندي رسوبات. مجله تخقيقات مهندسي كشاورزي. شماره 6. ص81 -91 . 1380 .

 

چكيده

اندازه گيري مقدار بار كف رودخانه ها با مسائل و مشكلات زيادي روبرو است. به اين دليل معمولا مقدار بار كف را بصورت در صدي از بار معلق در نظر مي گيرند. اين نسبت بسيار متغير بوده و لازم است با اندازه گيري هاي واقعي حدود آنرا در هر شرايطي تعيين نمايند. يكي از روشهاي پيشنهاد شده براي اين منظور بررسي رسوبگذاري مخازن مي باشد كه در اين تحقيق مورد استفاده قرار گرفته است. بدين منظور ابتدا حجم رسوبگذاري  سه ساله در يك مخزن فصلي به ظرفيت حدود 800 هزار متر مكعب واقع در مسير رودخانه چمرود كاشان از طريق نقشه برداري و عمق يابي معين شد. بر اساس وزن مخصوص ظاهري و با فرض دلتا به عنوان بار كف و رسوبات ريزدانه درياچه اي به عنوان بار معلق(با لحاظ حجم ترك و شكاف ايجاد شده دررسوبات خشك)، نسبت بار كف به معلق معادل 31 در صد برآورد شد. در مرحله بعد منحني هاي دانه بندي رسوبات دلتايي و درياچه اي به دو روش مورد بررسي دقيقتر قرار گرفت و با كسر ذرات مرزي از اولي و اضافه كردن آن به دومي و بالعكس  سعي گرديد ميزان برآورد اصلاح شود كه در يك مورد نتايج تغيير كرد. با توجه به اطلاعات ذيقيمت بدست آمده، استفاده از اين روش در مخازن فصلي و دائمي توصيه مي شود.

واژه هاي كليدي: نسبت بار كف به معلق، بار معلق، بار كف، رسوب سنجي مخزن، دانه بندي رسوبات

بررسي رسوبدهي معلق حوزه هاي آبخيز ايران

عرب خدری، محمود. 1384. بررسی رسوبدهی معلق حوزه های آبخیز ایران. مجله تحقیقات منابع آب ایران. شماره 2.

 

چكيده

تفاوتهای زيادي بين برآوردهاي ارائه شده از ميزان فرسايش خاك ايران در منابع مختلف مشاهده مي شود. افزون بر آن هيچگونه اولويت بندي قابل قبولي از فرسايش و رسوبدهي حوزه هاي آبخيز اصلي كشور در دست نيست. در اين تحقيق با استفاده از داده هاي 209 ايستگاه رسوب سنجي، ميزان رسوبدهي و فرسايش خاك كشور به ترتيب حدود 350 و1000 ميليون تن در سال و متوسط رسوبدهي ويژه مناطق مورد مطالعه 214 تن در كيلومتر مربع در سال برآورد شد. بيشترين رسوبدهي ويژه به حوزه هاي هامون جازموريان، ميناب و بلوچستان جنوبي و مارون و زهره در جنوب كشور با بيش از 700 تن در كيلومتر مربع در سال مربوط است. 3 رابطه رگرسيوني دو و چند متغيره معني دار بين رسوبدهي كل با مساحت، دبي متوسط سالانه و دبي ويژه ارائه شد. بررسي ها نشان داد كه بطور كلي با افزايش مساحت حوزه، رسوبدهي ويژه اضافه مي شود كه نشان دهنده فرسايش بيشتر در كوهپايه ها نسبت به ارتفاعات است. نتایج بررسي اوليه تعدادي از حوزه هاي داراي رسوبدهي ويژه با بيش از 1000 تن در كيلومتر مربع در سال نيز بیانگر آن است كه سازندهاي حساس به فرسايش، لغزش و پوشش گياهي نقش مهمي در تولید رسوب دارند.

كليد واژه ها: رسوبدهي معلق، فرسايش، معادله رگرسيوني، ايران