عرب خدری، محمود. 1384. پیشگیری از اتلاف منابع آب و خاک و توسعهی پایدار با رویکرد به فناوریهای باستانی. دومین کنفرانس روشهای پیشگیری ازا تلاف منابع ملی.
چكيده
ايران يكي از مهدهاي اصلي تمدن بشري است. ايرانيان از گذشته با درك شرايط و متناسب با محدوديتهاي اقليمي و خاك و زمين به فنوني براي توسعه كشاورزي و استقرار مراكز جمعيتي كوچك تا بزرگ دست يافته اند. در بسياري از موارد، اين فنون براي بهره برداري از آب و خاك انجام گرفته كه علاوه بر دستيابي به هدف توليد، در حفاظت و پيشگيري از اتلاف منابع آب و خاك مؤثر بوده اند. چنين شيوه هاي توسعه منابع كه به صورت سنتي و تجربي توسط خود مردم كسب شده و به اجرا در آمده اند را مي توان تحت عنوان دانش بومي يا فناوري هاي باستاني طبقه بندي كرد. در اين مقاله، چند نمونه از فناوريهاي باستاني مؤثر بر حفاظت از آب و خاك، معرفي و از آن ميان بر اساس پژوهش انجام گرفته كشتزارهاي سيلابي سنتي موسوم به بندسار و رابطه آن با قنات تشريح شده است. با احداث بندسار و استحصال سيلاب و رسوبگيري از آن، بستر مناسبي براي پرورش گياهان در روي اراضي درشت دانه بوجود مي آيد. در اثر سيلگيري بندسارهاي بالادست، آبدهي قنوات افزايش مي يابد و استفاده از آب مازاد كاريز براي آبياري تكميلي بندسارهاي پايين دست نيز انجام مي گيرد كه نشان دهنده وجود رابطه اي دروني بين اين دو شيوه است. به اين ترتيب نياكان ما نظامي براي بهره برداري پايدار از منابع آب و خاك اين مناطق ايجاد كرده اند كه مي تواند سر مشق مناسبي براي حل بحرانهاي اخير از قبيل فرسايش، كاهش سطح و شور شدن آبهاي زير زميني، شور شدن خاكها و هجوم شنهاي روان و گسترش بيابانها و حتي مشكل بيكاري باشد.
واژه های کلیدی: فناوری های باستانی، دانش بومی، بندسار، قنات، توسعه پایدار