تاثير شدت چرا و شيب بر هدر رفت آب وخاك

رحمتي، مراحم، محمود عرب خدري، علي جعفري اردكاني و سيد علي خلخالي. 1383. تاثير شدت چرا و شيب بر هدر رفت آب وخاك. پژوهش و سازندگی در منابع طبیعی،  شماره ۶۲،  ۳۲-۳۷.

 

چكيده

سطح مراتع ايران 90 ميليون هكتار و تعداد دام را 133 ميليون واحد دامي گزارش شده است. سازمانهاي مسئول و همچنين كارشناشان عقيده دارند كه در اثر چراي بيرويه، مراتع كشور سير قهقرائي دارند. تخريب مراتع، نتايج منفي متعددي دارد كه از آن جمله مي توان به هدر رفتن منابع آب و خاك و ايجاد سيل و رسوبگذاري اشاره كرد.

براي بررسي اثر چراي بيرويه در شيبهاي مختلف بر توليد رواناب و فرسايش يك طرح تحقيقاتي در منطقه فيروزكوه كه از عرصه هاي مهم دامداري كشور است انجام گرفت. به اين منظور در قالب طرح بلوكهاي تصادفي برروي 3 شيب 10، 20 و 30 درصد 18 كرت به ابعاد 10* 2 متر احداث  شد و دو تيمار چراي متعادل و چراي بيش از ظرفيت در سه تكرار به آنها اعمال گرديد. رواناب و تلفات خاك كرتها به مدت دوسال در 6 دوره اندازه گيري شد. بررسي نتايج نشان داد كه حداكثر تلفات خاك به تيمار چراي بيش ازظرفيت در شيب 30 درصد و حداقل نيز به تيمار متعادل در شيب 20 درصد مربوط است.  نتايج تجزيه واريانس حاكي از معني دار بودن اثر شيب و مديريت چرا بر توليد رواناب و تلفات خاك در طولاني مدت مي باشد.

كليد واژه‌ها: چراي بيش از ظرفيت، چراي متعادل، شيب، كرتهاي فرسايش، رواناب، تلفات خاك، مديريت دام، فيروزكوه.

مقايسه و ارزيابي دو مدل MPSIAC و MUSLE در برآورد رسوبدهي حوزه آبخيز دركه در شمال تهران

سرخوش، احمد، حسينقلي رفاهي، محمود عرب خدري و مجتبي پاك پرور. ۱۳۷۲.

مقايسه و ارزيابي دو مدل MPSIAC و MUSLE در برآورد رسوبدهي حوزه آبخيز دركه در شمال تهران. مجله علوم کشاورزی ایران، جلد ۳۴،  شماره ۳: ۷۳۳-۷۴۷.

 

چكيده

به منظور مقايسه و ارزيابي دو مدل MPSIAC1 وMUSLE2 در برآورد رسوبدهي، پژوهشي درحوزه آبخيز دركه انجام گرفت. ابتدا آمار بارش، رواناب و رسوب جمع آوري شد و نقشه هاي مورد نياز با استفاده از نقشه‌هاي توپوگرافي و عكس‌ ماهواره‌اي كاسموس بصورت رنگي با مقياس 25000: 1 تهيه گرديد. براي اندازه‌گيري مساحت، طول و تلفيق نقشه‌ها نيز از امكانات نرم‌افزارGIS3 ، ILWIS استفاده بعمل آمد. در اين تحقيق با استفاده از مدل MUSLE رسوبدهي به صورت رويدادي محاسبه شد و مشخص گرديد ضريب 8/11 و توان 56/0 اين مدل قابل استفاده درحوزه دركه نمي‌باشد. بر اساس رسوبدهي مشاهده‌اي و ثبت شده و به روش رگرسيون، ضريب و توان مزبور به 234/0 و 53/0 اصلاح گرديد(96/0 R²= ). سپس رسوبدهي سالانه با استفاده از مدل MUSLE برآورد شد كه اختلافي برابر 6/17 درصد را با رسوبدهي سالانه مشاهده اي نشان داد. ضمناً با استفاده از مدل MPSIAC با اصلاح عامل استفاده از اراضي اقدام به برآورد سالانه رسوب شد و مشخص گرديد كه مقدار برآوردي رسوبدهي، 157 درصد بيش از مقدار مشاهده‌اي رسوبدهي سالانه مي‌باشد. مقايسه دو مدل  از نظر صحت برآورد رسوبدهي سالانه نشان دادكه استفاده ار مدل MUSLE با ارائه مقادير مطمئن‌تري نسبت به مدل MPSIAC برتر بنظر مي‌رسد.

 

واژه‌هاي كليدي: MUSLE، MPSIAC، رسوبدهي، رواناب، حوزه دركه، استان تهران.

 

 

چکیده گزارش نهايي طرح تحقيقاتي مقايسه چند روش آماري برآورد بار معلق در يك حوزه با رژيم برفي و باران

گزارش نهايي طرح تحقيقاتي

 

مقايسه چند روش آماري برآورد بار معلق

 در

 يك حوزه با رژيم برفي و باراني

1381-1379

 

مجري:

محمود عرب خدري

 

با همكاري:

شاهرخ حكيم خاني و داود نيك كامي

 

تهران

پژوهشكده حفاظت خاك و آبخيزداري

 

شماره ثبت:83/966

تابستان 1382

 

وزارت جهاد كشاورزي

سازمان تحقيقات و آموزش كشاورزي

---------------------------------------------------------------

عنوان: مقايسه چند روش آماري برآورد بار معلق در يك حوزه با رژيم برفي و باراني

مجري: محمود عرب خدري

واحد اجرا: پژوهشكده حفاظت خاك و آبخيزداري

ناشر: پژوهشكده حفاظت خاك و آبخيزداري

تاريخ انتشار: تابستان 1382

تيراژ: 100 نسخه

اين اثر در مورخ          با شماره 83/966 در مركز اطلاعات و مدارك علمي كشاورزي به ثبت رسيده است.

حق چاپ محفوظ است. نقل مطالب، تصاوير، جداول، منحني ها و نمودارها با ذكر ماخذ بلامانع است.

 

چكيده

برآوردهاي انجام شده از رسوبدهي معلق يك ايستگاه توسط افراد و سازمانهاي مختلف اختلافات زيادي را نشان مي دهد. بخشي از اين اختلافات به كيفيت داده ها و بخشي ديگر به شيوه هاي آماري مورد استفاده در برآورد رسوبدهي يعني نوع منحني سنجه رسوب و روش استفاده از دبي جريان مربوط است. بعلاوه نوع رژيم جريان در فصول مختلف نيز مي تواند بر نتايج مؤثر باشد. به منظور تعيين ميزان اثر هريك از اين عوامل در دقت و صحت برآورد رسوبدهي معلق، اين تحقيق در ايستگاه قزاقلي روي گرگانرود كه داراي رژيم برفي- باراني است انجام گرفت. ابتدا نمونه گيري از جامعه داده ها در سه دسته مختلف انجام گرفت. در اين ايستگاه در مدت كمتر از 6 سال حدود 2000 نمونه از غلظت رودخانه با تاكيد بر سيلابها تهيه شده است. ابتدا نمونه گيري از جامعه داده ها با حدود 90 روش مختلف كه از نظر تعداد كل نمونه، تعداد نمونه از دوره هاي سيلابي، روش نمونه گيري ( تصادفي، سيستماتيك يا تركيب آن دو) و تقسيم سال به دوره باراني و برفي-باراني انجام گرفت. سپس 18 روش آماري براي برآورد رسوبدهي مشتمل بر 6 نوع منحني سنجه رسوب   (يك خطي، دوخطي، حدوسط دسته ها و ضرايب اصلاحي فائو، پارامتري و غيرپارامتري) در تركيب با 3 شيوه استفاده جريان (منحني تداوم جريان، روزانه و ماهانه) مورد استفاده قرار گرفت. تعداد كل برآوردهاي انجام شده بالغ بر 750 مورد گرديد. همچنين رسوبدهي معلق واقعي بر اساس مشاهدات محاسبه شد.

براي بررسي صحت و دقت هر يك از برآوردها از سه شاخص خطاي برآورد، ميانگين خطاي هر گروه و انحراف از معيار برآوردها در هر گروه استفاده شد. خطاي هر برآورد براي بررسي صحت همان برآورد بصورت انفرادي، و ميانگين خطا و انحراف از معيار برآوردهاي هر گروه به ترتيب براي ارزيابي صحت و دقت آنها مورد استفاده قرار گرفت.

نتايج بدست آمده نشان داد كه مهمترين عامل مؤثر بر صحت و دقت برآوردها، كيفيت داده هاي اوليه است. وجود 300 اندازه گيري به طوريكه تمام محدوده تغييرات دبي و غلظت را پوشش دهد كفايت مي كند. در اين ارتباط اضافه كردن 150 نمونه از دبي هاي سيلابي براي بهبود كيفيت داده هاي اوليه توصيه مي شود. در مواردي كه 500 نمونه از جامعه آماري (بدون اضافه كردن نمونه از دبيهاي سيلابي ) برداشته شده بود نيز برآوردهاي قابل قبولي بدست آمد. روش نمونه گيري بصورت تصادفي يا سيستماتيك و يا تركيب آن دو تاثيري بر بهبود نتايج برآورد ها نگذاشت. تمامي برآوردها، بيشترين حساسيت را به نوع منحني سنجه نشان دادند. از ميان 6 منحني سنجه، روش حد وسط دسته ها مشروط به آنكه براي داده هاي با كيفيت خوب مورد استفاده قرار گيرد؛ نتايج كاملا مطلوبي بدست داد. ساير منحني هاي سنجه به غير از موارد استثنايي نتيجه رضايت بخشي نداشتند. با اين همه ضريب اصلاحي پارامتري در برخي از شرايط بويژه با داده هاي با كيفيت ضعيفتر جوابهاي قابل قبولي بدست داد. از نظر شيوه استفاده از جريان، روش روزانه و سپس ماهانه برتري خود را نسبت به منحني تداوم جريان نشان دادند. جدا كردن دو دوره باراني و برفي تاثيري مثبت بر اصلاح برآوردها نداشت و ملاحظه شد كه صحت و دقت برآورد ها در دوره باراني بسيار پايينتر از دوره برفي-باراني است. 

واژه هاي كليدي: منحني سنجه رسوب، روش حد وسط دسته ها، ضريب اصلاحي پارامتري، نمونه گيري، دبي روزانه، دبي ماهانه، ايستگاه قزاقلي

چکیده گزارش نهایی طرح تحقیقاتی پژوهشي پيرامون تاثير رسوبگذاري بر بازده نفوذپذيري شبكه هاي پخش سيلاب

 پژوهشي پيرامون تاثير رسوبگذاري بر بازده نفوذپذيري شبكه هاي پخش سيلاب سنتي(بندسار) 

(1376-1373)

 مجری:

محمود عرب خدري

با همكاري:

افشين پرتوي- كورش كمالي- عليرضا غفاري- امير سررشته داري

 

تهران

پژوهشكده حفاظت خاك و آبخيزداري

 

شماره ثبت:307/81

تابستان1381   

 

 

 وزارت جهاد كشاورزي

سازمان تحقيقات و آموزش كشاورزي

عنوان : پژوهشي پيرامون تاثير رسوبگذاري بر بازده نفوذپذيري شبكه هاي پخش سيلاب  سنتي(بندسار)

مجري : محمود عرب خدري

واحد اجرا : پژوهشكده حفاظت خاك وآبخيزداري

ناشر: پژوهشكده حفاظت خاك وآبخيزداري

تاريخ انتشار :  تابستان 1381

تيراژ: 100 نسخه

اين اثر  در مورخه 18/6/81  با شماره 307/81 در مركز اطلاعات و مدارك علمي كشاورزي به ثبت رسيده است.

حق چاپ محفوظ است. نقل مطالب، تصاوير، جداول، منحني ها و نمودارها با ذكر مأ خذ  بلا مانع است. 

 

 

چكيده

محدود بودن منابع آب در مناطق خشك و نيمه خشك، سبب جلب توجه كشاورزان اين مناطق به استفاده از رواناب دامنه ها و سيلابهاي زودگذر شده است. از جمله برزگران خراساني با احداث كشتزارهاي سيلابي موسوم به بندسار از گذشته هاي دور علاوه بر افزايش رطوبت خاك و ذخيره رسوبات براي توليد برخي از محصولات مورد نياز، عملاً  باعث تغذيه آبهاي زير زميني نيز مي شده اند. ساخت بندسارهاي جديد و تداوم  بهره برداري از كشتزارهاي سيلابي قديم، نشانه تناسب آن در شرايط كنوني است. به منظور مشخص نمودن رموز موفقيت و دلايل استمرار استفاده از آنها، در يك تحقيق جامع اين كشتزارها از ديدگاههاي مختلف مورد بررسي قرار گرفته اند. در اين ارتباط مجموعه فعاليتهايي مشتمل بر بازديدهاي صحرايي، تفسير نقشه ها و عكسهاي هوايي، تجزيه و تحليل آمار هواشناسي، مطالعات ميداني بويژه اندازه گيري 84  مورد نفوذپذيري با استوانه مضاعف،  تهيه 140 نمونه خاك از رسوبات و اجراي14 نوع تجزيه فيزيكي و شيميايي روي آنها، و تحليلهاي آماري انجام پذيرفت. علاوه بر طبقه بندي بندسارها و بيان مشخصات عمومي هر دسته، شرايط آب و هوايي مناطق گسترش آنها همچنين تأثير رسوبگذاري بر نفوذ و تغييرات خواص خاك در اثر ته نشست رسوبات ريزدانه نيز بررسي شده است.  بطور كلي بين نفوذپذيري خاك قسمتهاي مختلف يك بندسار، داخل بندسار و زمين شاهد و بندسارهاي مناطق مختلف اختلاف معني داري مشاهده شد، كه نشان از تأثير سرعت جريان آب و ويژگيهاي سنگ شناسي حوزه هاي بالادست بر تعدادي از خصوصيات خاك نهشته شده دا شت . عليرغم تأثير رسوبگذاري بر تقليل ظرفيت نفوذ به مقدار 5 تا 6 برابر، بازده نفوذ (نسبت نفوذ به كل آب ) اغلب بندسارها بيش از 90 درصد اندازه گيري شد. از عوامل مؤثر بر حفظ كارآيي مطلوب  بندسارها كه سبب تداوم ساخت و استمرار بهره برداري  از آنها شده است مي توان به رسوبگيري كم در هر سيلگيري، درشت بودن بافت خاك نهشته شده و عمليات شخم و كشت و كار اشاره كرد.

 كليدواژه ها: بندسار؛ مناطق خشك؛ خراسان؛ كشتزار سيلابي؛ آبياري سيلابي؛  رسوبگذاري؛ خصوصيات فيزيكي وشيميايي رسوبات؛ نفوذپذيري؛ استوانه مضاعف.

 

چکیده گزارش نهايي طرح تحقيقاتي برآورد رسوبدهي و تهيه نقشه توليد رسوب براي ايران

گزارش نهايي طرح تحقيقاتي

 

برآورد رسوبدهي و تهيه نقشه توليد رسوب براي ايران

 

1382-1376

 

مجري:

محمود عرب خدري

 

با همكاري:

علي ولي خوجيني، شاهرخ حكيم خاني، اميرحسين چرخابي و عبدالرسول تلوري

 

 

تهران

پژوهشكده حفاظت خاك و آبخيزداري

 

شماره ثبت:

تابستان 1382

 

وزارت جهاد كشاورزي

سازمان تحقيقات و آموزش كشاورزي

---------------------------------------------------------------

عنوان: برآورد رسوبدهي و تهيه نقشه توليد رسوب براي ايران

مجري: محمود عرب خدري

واحد اجرا: پژوهشكده حفاظت خاك و آبخيزداري

ناشر: پژوهشكده حفاظت خاك و آبخيزداري

تاريخ انتشار: تابستان 1383

تيراژ: 100 نسخه

اين اثر در مورخ          با شماره        در مركز اطلاعات و مدارك علمي كشاورزي به ثبت رسيده است.

حق چاپ محفوظ است. نقل مطالب، تصاوير، جداول، منحني ها و نمودارها با ذكر ماخذ بلامانع است.

 

چكيده

در اين طرح ابتدا بر اساس اطلاعات موجود از باتيمتري دو سد دز و ميناب و همچنين با تكيه به تحقيقات قبلي روش تلفيق "همبستگی حد وسط دسته ها" با "جريان روزانه“ براي برآورد رسوبدهي معلق انتخاب گرديد. سپس با استفاده از آمار موجود، رسوبدهي معلق 209 ايستگاه رسوب سنجي به روش فوق و در صورت نبودن آمار كامل جريان روزانه، از "تلفيق آبدهي روزانه و ماهانه“ برآورد گرديد. از مقادير برآورد شده براي تعيين متوسط رسوبدهي كشور و همچنين متوسط رسوبدهي حوزه هاي آبخيز اصلي و حوزه هاي درجه 2 كشور استفاده شد. متوسط رسوبدهي كشور در حدود 2 تن در هكتار تعيين شد. حوزه هاي درياچه اروميه، مركزي و قره قوم كمتر از متوسط و حوزه هاي خزر و خليج فارس بيشتر از متوسط مي باشند. حوزه هاي هامون جازموريان، ميناب، بلوچستان جنوبي و مارون و زهره بيشترين رسوبدهي را به خود اختصاص دادند. بر اساس اطلاعات بدست آمده نقشه هاي رسوبدهي كشور در مقياس 1:1000000  در 44 برگ تهيه شده است. در اين نقشه ها علاوه بر اطلاعات پايه مشتمل بر شبكه رودخانه ها، محل ايستگاه ها و غيره اطلاعات مربوط به رسوبدهي شامل رسوبدهي كل، رسوبدهي ويژه، گل آلودگي بصورت نقطه اي و رسوبدهي ويژه سطح حوزه ها با علائم و رنگهاي مختلف نشان داده شده است.

در قسمت ديگري از اين تحقيق، آناليز ناحيه اي رسوبدهي معلق به روش رگرسيون چند متغيره در 5 ناحيه درياچه اروميه، سفيدرود، درياچه نمك، ساحلي خزر، و گرگانرود انجام گرفت. به اين منظور بيش از 20 خصوصيت فيزيوگرافي، هواشناسي و هيدرولوژي، زمين شناسي و كاربري و پوشش گياهي حوزه هاي هر يك از نواحي اندازه گيري و يا جمع آوري شد. سپس بين رسوبدهي كل به عنوان متغير وابسته و خصوصيات حوزه به عنوان متغيرهاي مستقل رگرسيون برقرار شد. در نهايت روابط و معادلاتي براي برآورد رسوبدهي هريك از مناطق ارائه گرديد. اين معادلات را مي توان براي بدست آوردن مقدار رسوبدهي معلق در شرايط فقدان داده مورد استفاده قرار داد.  بررسي اين روابط نشان مي دهد كه پنج عامل دبي، مساحت،  ليتولوژي سطحي، طول آبراهه يا حوزه و كاربري بيشترين فراواني را در ميان عوامل مستقلي كه به مدلها راه پيدا كرده بودند به خود اختصاص دادند؛ لذا به عنوان مهمترين عوامل تعيين كننده ميزان رسوبدهي معلق شناحته شدند.

 

واژه هاي كليدي: رسوب سنجي مخازن، رسوبدهي معلق، نقشه رسوبدهي، تحليل منطقه اي